Hoe groot moet mijn (tv/projectie) scherm eigenlijk zijn?

Als er een top 5 zou bestaan van de meest gestelde vragen rond home cinema en tv, dan staat deze vraag er gegarandeerd bij: hoe groot moet mijn scherm zijn?

Een korte Google sessie levert heel wat antwoorden op, maar die zijn vaak onbetrouwbaar en tegenstrijdig, en ze vertellen meestal ook niet het volledige verhaal. Dat moet beter kunnen…

De foute vraag

Op zich is het een heel logische vraag: je bent van plan om een nieuwe tv te kopen – of je wil een projectiesysteem (laten) installeren –, en je wil dat je scherm groot genoeg is, zodat je volop bij het verhaal wordt betrokken. Maar het scherm moet nu ook weer niet té groot zijn, want dan wordt de kijkervaring vermoeiend en begin je individuele pixels in het beeld op te merken. En dus vraag je je af hoe groot het scherm precies moet zijn om aan die doelstellingen te voldoen.

Maar eigenlijk is dat niet de juiste vraag. Dat komt omdat een scherm met een bepaalde grootte – bijvoorbeeld een 65” tv, met een beeldbreedte van 145 cm – een heel verschillende kijkervaring oplevert naarmate je er dichter of verder bij vandaan zit. Als je op een meter van zo’n 65” scherm zit, is het overdonderend groot, maar als je er vijf meter vandaan zit, oogt het integendeel aan de kleine kant.

De optimale kijkhoek

Wat je eigenlijk écht wil weten, is welke de optimale kijkhoek is. Met andere woorden: hoe groot het gedeelte van je gezichtsveld moet zijn (de horizontale hoek) die gevuld wordt met beeld. Eens je dat weet, en je hebt beslist op welke afstand je van je scherm vandaan gaat zitten, kun je uiteindelijk bepalen hoe groot het beeldscherm moet zijn.

De optimale kijkhoek, dus. Maar hoe bepaal je die? Er zijn enerzijds technische factoren die daar een rol in spelen, en anderzijds is er ook een objectief element om rekening mee te houden.

Het uitgangspunt

Zoals gezegd is het de bedoeling dat je alle details uit het beeldmateriaal goed kunt zien, maar dat je niet zodanig dicht gaat zitten dat je individuele pixels ziet en/of dat de kijkervaring onaangenaam of oncomfortabel wordt. Toonaangevende instituten als THX en SMPTE (Society for Motion Picture & Television Engineers) hebben daar het nodige onderzoek naar gedaan.

THX stelt dat 26° de ‘farthest acceptable’ hoek is, en 36° de ‘farthest recommended’ hoek. SMPTE meent dat een hoek van 33.3° de ‘farthest’ is. Het is belangrijk om weten dat deze aanbevelingen als minima gelden voor commerciële bioscopen, en dat ze ook niet heel recent zijn.

Acceptabel versus hoogwaardig

Een commerciële bioscoop is een wezenlijk ander gegeven dan een home cinema, omdat er in een commerciële bioscoop veel meer mensen tegelijk film moeten kunnen kijken. Beeld en geluid moeten daarom zodanig worden voorzien dat alle bezoekers op zijn minst van een acceptabele filmervaring kunnen genieten.

Maar in een home cinema is ‘acceptabel’ niet goed genoeg. Daar wil je juist een zo hoogwaardig mogelijke beeld- en geluidsweergave realiseren voor een klein aantal mensen. Om maar te zeggen dat een kijkhoek van 26° misschien nog wel aanvaardbaar is voor een commerciële bioscoop (voor de achterste zitrijen, that is), maar niet voor de home cinema of thuis voor de tv.

SMPTE geeft verder ook aan dat een hoek van 43.4° de SMPTE-reference is, en dat 61.8° de closest hoek is. De tussentijdse conclusie uit dit alles is dat een kijkhoek van < 26° te klein is, en dat de kijkhoek anderzijds niet boven de 62° mag uitkomen. De optimale kijkhoek bevindt zich dus ergens in het gebied tussen die twee uitersten, maar waar precies?

Resolutie

Er is een direct verband tussen de aanbevolen kijkhoek en de resolutie van het beeld: hoe hoger de resolutie, hoe dichter je bij het beeld kunt zitten zonder dat je individuele pixels te zien krijgt. Anders gezegd: je kunt dichter bij een 4K tv zitten dan bij een high definition (1080p) tv van dezelfde grootte, omdat de pixels van een 4K tv (of projector) kleiner zijn.

In realiteit is het verhaal wel nog iets complexer. In een 4K tv zit een scaler – een stuk elektronica dat alle inkomende beeldsignalen omzet naar een 4K resolutie (tenzij ze aan de bron al een resolutie van 4K hebben) –, en dus zal je op een 4K tv (of projector) vaak naar beelden kijken die eigenlijk een originele resolutie hebben die aanzienlijk lager is dan 4K. In 8K en high definition tv’s en projectoren zit overigens ook een scaler.

In ieder geval is het aan te bevelen om een tv of projector te kiezen met een voldoende hoge resolutie, omdat je anders mogelijk zult moeten beknibbelen op de maximale kijkhoek.

De aanbevolen kijkhoek voor HD

Als de resolutie van je tv of projector beperkt is tot Full HD – 1920 x 1080 pixels –, kun je best een kijkhoek van 33° aanhouden. Als je voor een grotere kijkhoek zou kiezen, zul je namelijk de individuele pixels beginnen op te merken. Merk op dat een kijkhoek van 33° tegen het minimum aanzit van wat THX en SMPTE aanbevelen. Anders gezegd: als de resolutie van je scherm niet boven de 1920 x 1080 pixels uitkomt, kan de kijkhoek niet groot genoeg worden gemaakt om optimaal bij het verhaal op het scherm te worden betrokken. En ja, dit is inderdaad een prima reden om je Full HD projector of tv te vervangen door een exemplaar met een hogere resolutie…

De aanbevolen kijkhoek voor 4K

Als je de beschikking hebt over een 4K projector of tv – dus met een resolutie van 3840 x 2160 pixels –, kun je een kijkhoek aanhouden tot maar liefst 61°, zonder dat je individuele pixels begint op te merken. Dat getal is quasi gelijk aan de maximale kijkhoek die SMPTE aanbeveelt voor commerciële bioscopen en dubbing stages (61.8°). De aanbevolen kijkhoek voor 4K ligt bijgevolg tussen de 62° en de 44°. Verderop leggen we uit welke hoek je best finaal kiest.

De aanbevolen kijkhoek voor 8K

8K tv’s en projectoren maken kijkhoeken mogelijk tot 110° (!), vooraleer je pixels kan te zien krijgen. In technisch opzicht is dat indrukwekkend maar in de praktijk heb je daar niet zoveel aan. Een kijkhoek die groter is dan 62° wordt door de meerderheid van de kijkers beschouwd als onaangenaam. Naarmate de kijkhoek oploopt richting de 70° en meer, moet je je ogen en je hoofd teveel over en weer bewegen – alsof je met je neus boven op een tenniswedstrijd zit – om alle belangrijke elementen in het beeld te kunnen zien. En dus is de aanbevolen kijkhoek voor 8K identiek als die voor 4K schermen: tussen de 62° en de 44°.

Subjectieve factoren

De eerste groepjes mensen die in een – dan nog – lege bioscoopzaal binnenstappen, en die dus vrij zijn om gelijk welke zitplaats te kiezen, gaan meestal niet allemaal op dezelfde rij zitten. Daar kunnen meerdere redenen voor zijn, maar vaak komt dat ook omdat sommigen dichter bij het bioscoopscherm willen zitten dan anderen. Een kwestie van persoonlijk voorkeur, dus. Thuis, in de home cinema of gewoon voor de tv, is dat niet anders. En dus dien je – als je een 4K/8K tv of projector hebt – zelf te bepalen welke kijkhoek voor jou persoonlijk het beste werkt.

And the winner is…

Als je een dedicated home cinema ruimte hebt met 4K of 8K beeld, raden we aan om voor een kijkhoek van 60° te gaan. Je wordt dan heel sterk betrokken bij het verhaal, terwijl het beeld aan de ander kant net niet té groot is. Sowieso krijg je ook geen individuele pixels te zien. Als je ook veel videogames speelt in je home cinema, is het allicht beter om de kijkhoek iets te verkleinen, naar pakweg 54°.

In de woonkamer (met 4K of 8K beeld) kijk je meestal naar heel uiteenlopende soorten content – niet alleen films maar ook series, het nieuws, … – en dan is een kijkhoek van om en bij de 46° ideaal.

In de referentie showroom cinema van Sonic Images hebben we gekozen voor een kijkhoek van 60° (voor 4K films in formaten van 2.35:1 tot 2.40:1) en voor 48° (voor 4K films in 16:9 formaat). We kunnen kiezen uit twee kijkhoeken, omdat we beschikken over een projectiescherm met masking, waarbij een gedeelte van het scherm kan worden bedekt door zwarte doeken die elektrisch op hun plaats schuiven.