Grote of kleine luidsprekers in de woonkamer?

Vooraleer we nagaan of je in de woonkamer beter grotere of eerder wat kleinere luidsprekers voorziet, moeten we eerst bekijken wat de gemiddelde afmetingen zijn van een grote en een kleine luidspreker. Daar bestaat namelijk nogal wat verwarring over…

Een grote luidspreker is in bijna alle gevallen een vloerstaander. Dat wil zeggen: een luidspreker die bestemd is om op de vloer te worden geplaatst. Zo’n luidspreker is gemiddeld zo’n 80 tot 120 cm hoog, 20 tot 40 cm breed en 30 tot 50 cm diep. Maar het kan ook nog (veel) groter: sommige fabrikanten hebben luidsprekers in het gamma die wel 180 cm hoog zijn (en soms zelfs nog hoger), en die om bij de 50 cm breed zijn, en pakweg 75 cm diep. Hoe dan ook is er weinig discussie over (heel) grote luidsprekers: iedereen is het er over eens wat de afmetingen zo ongeveer zijn. Bij kleine luidsprekers ligt dat anders.

Klein versus mini

Een kleine luidspreker is niet bedoeld om op de vloer te worden geplaatst, maar wel op een boekenplank of iets dergelijks – daarom worden ze ook wel boekenplankluidsprekers genoemd –, of op een statief. Kleine luidsprekers zijn ruwweg zo’n 25 tot 40 cm hoog, 20 tot 30 cm breed en 25 tot 40 cm diep. Dankzij hun meer bescheiden afmetingen zijn kleine luidsprekers minder prominent aanwezig in het interieur, in vergelijking met hun grotere soortgenoten.

De verwarring over de afmetingen van kleine luidsprekers is ontstaan doordat veel fabrikanten tegenwoordig ook nog veel kleinere luidsprekers in het gamma voeren. Eigenlijk kunnen we die categorie beter omschrijven als miniluidsprekers. Het gaat om luidsprekerkastjes die nauweljks groter zijn dan een melkpak, met afmetingen van maximaal 25 cm hoog, een centimeter of 15 breed en hooguit 20 cm diep.

De voordelen van miniluidsprekers

Miniluidsprekers zijn over het algemeen erg goedkoop – gezien de minimale afmetingen kunnen fabrikanten er nauwelijks of geen hoogwaardige technologie in onderbrengen – en ze kunnen onopvallend in het interieur geïntegreerd worden. Dat zijn twee sterke punten, maar helaas scoort een miniluidspreker ondermaats als het om geluidsweergave gaat. De voornaamste reden daarvoor is de zeer beperkte laagweergave. Er bestaan wel een aantal technieken om uit een relatief compacte luidsprekerkast toch nog een aardige hoeveelheid laag te halen, maar de fysische wetten kun je er niet mee veranderen. En helpt het dan niet als we miniluidsprekers combineren met een subwoofer? Dat helpt zeker, maar het probleem raakt er maar gedeeltelijk mee opgelost. Verderop leggen we uit hoe dat komt.

De voordelen van kleine luidsprekers

Het is mogelijk om kleine luidsprekers (als je pas vanaf dit punt begint te lezen, check je beter hierboven nog even over welke afmetingen we het hier hebben!) in je interieur te integreren zonder dat je daar vloerruimte voor hoeft op te offeren. Tenzij je er voor kiest om de luidsprekers op statieven te plaatsen, natuurlijk. In dat geval nemen kleine luidsprekers ongeveer evenveel vloeroppervlakte in beslag als hun grotere evenknieën.

Het kwaliteitsniveau van kleine luidsprekers ligt in regel veel hoger als dat van miniluidsprekers. Dat komt onder meer omdat de luidsprekerkasten voldoende groot zijn om plaats te bieden aan hoogwaardige hoog- en middenunits. Anders gezegd: er is geen reden waarom een kleine luidspreker qua mid- en hoogweergave minder goed zou moeten klinken dan een grote luidspreker.

Eigenlijk heeft een kleine luidspreker maar één minpunt, en dat is de laagweergave. Het laag zal weliswaar stukken beter zijn dan dat van een miniluidspreker, maar diepe bassen blijven een manco. Natuurlijk is niet elke kleine luidspreker hetzelfde, maar er zijn alleszins voldoende exemplaren op de markt die, als ze gecombineerd worden met een degelijke subwoofer, wél het volledige laagspectrum kunnen aanbieden.

Subwoofer: deus ex machina?

Het idee is eenvoudig: als je liever kleine luidsprekers of miniluidsprekers in je huiskamer plaatst, voeg dan gewoon een subwoofer toe om het ontbrekende laag (de bassen) aan te vullen, en je bent klaar. Je kunt de subwoofer ook makkelijk een plaatsje geven in de woonkamer, door deze bijvoorbeeld ergens in een hoekje weg te moffelen (eventueel achter een gordijn), of onder een kast of onder de zetel.

Dit alles klinkt als een geweldige oplossing, omdat je op die manier voor compacte luidsprekers kunt kiezen in je interieur, terwijl je toch geniet van een volwaardige basweergave. En in sommige gevallen is dat ook echt zo, maar niet altijd. We leggen uit hoe dat komt.

De richtinggevoeligheid van het menselijk gehoor

Globaal genomen kunnen mensen redelijk goed bepalen vanuit welke hoek een geluid afkomstig is. Uitzonderingen op de regel zijn er voor geluiden die vanuit de achterste hemisfeer komen aanwaaien – maar dat is verder niet van belang in dit verhaal – en voor alle geluiden beneden de 80 Hz.

Anders gezegd: mensen zijn niet in staat om te bepalen uit welke hoek geluiden onder de 80 Hz afkomstig zijn. Het gevolg is dat het geen probleem is om geluiden onder de 80 Hz weg te halen uit de stereoluidsprekers en deze te laten weergeven door een subwoofer. En dus kun je gerust kleinere luidsprekers in je woonkamer plaatsen, zolang deze een laagbereik hebben dat minstens tot 80 Hz loopt.

Dat betekent dan wel dat miniluidsprekers (check nog even de gemiddelde afmetingen hierboven) uit de boot vallen, want die halen bij lange na geen 80 Hz. En als je ook nog een stuk laag boven de 80 Hz laat weergeven door je subwoofers is dat nefast voor je stereobeeld. Te vermijden, dus.

Hocus-pocus met luidsprekerspecificaties

Je hoeft dus niet persé een vloerstaander in de woonkamer neer te zetten om te kunnen genieten van goed geluid. Het enige wat je moet doen is erop letten dat je luidsprekers in het laag tot minstens 80 Hz doorlopen. Het frequentiegebied daaronder kan dan worden aangevuld door een subwoofer.

Het goede nieuws is dat elke zichzelf respecterende luidsprekerfabrikant die specificaties online publiceert en je dus zonder veel moeite kan nagaan of de luidspreker die je in gedachten hebt een bereik heeft tot 80 Hz.

Het slechte nieuws is dat er nog een flink addertje onder het gras zit, in de vorm van een decibel (dB) getal dat bij het frequentiebereik van de luidsprekers vermeld wordt. Er staan dan iets als ‘frequency response: 20 kHz – 80 Hz (+/- 6 dB)’. Dat wil zeggen dat de luidspreker in kwestie frequenties kan weergeven van 80 Hz tot 20.000 Hz, maar waarbij niet alle frequenties met hetzelfde volume worden weergegeven. In dit geval kunnen er afwijkingen ontstaan (te luid of te zacht), die oplopen tot 6 decibel.

Je hebt er verder het raden naar naar waar die afwijkingen zich precies bevinden in het frequentiegebied. De ervaring leert echter dat het in 99% van de gevallen voornamelijk gaat over negatieve afwijkingen rond de grens van het laagbereik. De (fictieve) luidspreker uit dit voorbeeld zal dan vanaf, pakweg 120 Hz, geluiden te stil beginnen weergeven, om te eindigen aan 80 Hz met –6 db. Als je weet dat elke 3 dB verzwakking een halvering van het geluidsvolume met zich meebrengt, dan wil dat zeggen dat -6 dB leidt tot geluiden die vier keer stiller (!) worden weergegeven dan eigenlijk de bedoeling is. En dat betekent dat je die 80 Hz strikt genomen wel haalt, maar dat je daar in de praktijk weinig of niets aan hebt.

Conclusie      

Je kunt ook met kleinere luidsprekers een prima geluidsweergave realiseren, op voorwaarde dat het laagbereik van die luidsprekers doorloopt tot 80 Hz, en dat zonder negatieve dB-afwijking. Dat is een onmogelijke opgave voor miniluidsprekers, maar met een iets grotere (boekenplank)luidspreker kan het wel. Het enige wat je dan nog hoeft te doen, is het ontbrekende laag aanvullen met een subwoofer.

Daarnaast kun je het ook anders benaderen en kiezen voor een oplossing waarbij de luidsprekers minder opvallen, door ze in de muur in te bouwen. Een cinewall systeem laat zelfs toe om de luidsprekers (met inbegrip van één of meerdere subwoofers) onzichtbaar te integreren.